Web Yazılım: Nedir ve Nasıl Yapılır?

Bu makale, web yazılımının tanımını, temel yapı taşlarını ve geliştirme süreçlerini akademik bir çerçevede ele almaktadır. Web yazılımı; web tarayıcıları üzerinden erişilen dinamik uygulamaların teknik altyapısını oluşturan ve kullanıcı ile sistem arasında veri alışverişi sağlayan yazılım bileşenlerinin bütünüdür. “Web Yazılım Nedir ve Nasıl Yapılır?” sorusu, modern dijital çözümlerin arkasındaki temel mantığı anlamak için kritik bir başlangıç noktasıdır.

1. Giriş

Web yazılımı, internet üzerinden çalışan uygulamaların işlevselliğini sağlayan yazılımsal süreçtir. Bu uygulamalar; kullanıcı etkileşimlerini, veri akışını ve sistemsel işlemleri yöneten bir dizi kod, betik ve altyapıdan oluşur. E-ticaret sitelerinden sosyal medya platformlarına, kurumsal portallardan blog sistemlerine kadar çok çeşitli dijital ürünlerin temelini web yazılımı oluşturur. Web yazılımının amacı, güvenli, hızlı ve kullanıcı dostu uygulamalar geliştirmektir.

2. Web Yazılımının Temel Bileşenleri

2.1. Frontend (İstemci Tarafı Yazılımı)

Frontend, kullanıcının doğrudan etkileşimde bulunduğu arayüzdür. HTML, CSS ve JavaScript gibi teknolojilerle hazırlanır. Framework örnekleri: React, Vue.js, Angular.

2.2. Backend (Sunucu Tarafı Yazılımı)

Kullanıcının görmediği, veri işleme ve mantıksal hesaplamaların yapıldığı bölümdür. Veritabanı bağlantıları, API yönetimi ve sunucu işlemleri backend kısmında gerçekleşir. Kullanılan diller arasında Python (Django), PHP (Laravel), Node.js ve Java bulunmaktadır.

2.3. Veritabanı

Web uygulamasında kullanılan verilerin depolandığı ve yönetildiği sistemdir. SQL (MySQL, PostgreSQL) ve NoSQL (MongoDB, Firebase) türleri öne çıkar.

2.4. API (Uygulama Programlama Arayüzü)

Frontend ile backend arasında köprü görevi görür. Verilerin güvenli ve kontrollü biçimde aktarılmasını sağlar. RESTful API ve GraphQL gibi standartlar yaygındır.

3. Web Yazılım Geliştirme Süreci

3.1. Gereksinim Analizi

İşletmenin ihtiyaçları, hedef kitlesi ve projenin kapsamı belirlenir. Bu aşama, yazılımın isabetli ve işlevsel olmasını sağlar.

3.2. Yazılım Mimarisi Tasarımı

Uygulamanın yapısal modeli (MVC, MVVM, mikroservis mimarisi vb.) belirlenir. Bu aşamada kodun sürdürülebilirliği ve ölçeklenebilirliği ön plandadır.

3.3. Kodlama

Frontend ve backend geliştirme paralel olarak yürütülür. Güvenlik, performans ve modüler yapı hedeflenerek kod yazılır.

3.4. Test Süreci

Yazılımın hatasız çalışıp çalışmadığı kontrol edilir. Unit test, entegrasyon testi ve kullanıcı kabul testi gibi aşamalarla güvenlik ve işlevsellik ölçülür.

3.5. Yayın ve Dağıtım

Geliştirilen yazılım, uygun sunucuya kurularak kullanıma açılır. Süreçte CI/CD araçları (Git, Jenkins, Docker) kullanılabilir.

3.6. Bakım ve Güncellemeler

Yazılım yayına alındıktan sonra hataların düzeltilmesi, performans iyileştirmeleri ve yeni özelliklerin eklenmesi süreçleri devam eder.

4. Web Yazılım Yaklaşımları

4.1. Agile (Çevik) Geliştirme

Kısa döngülerle ilerleyen, esnek ve geri bildirim odaklı bir geliştirme yöntemidir.

4.2. Waterfall (Şelale) Modeli

Sabit sırayla ilerleyen, aşama tamamlanmadan sonraki adıma geçilmeyen klasik yöntemdir. Büyük ölçekli projelerde hala kullanılmaktadır.

4.3. DevOps

Yazılım geliştirme ve sistem operasyonlarını birleştiren yaklaşımdır. Sürekli entegrasyon (CI) ve sürekli dağıtım (CD) süreçleri bu modelin temelidir.

5. Gelecek Perspektifleri

5.1. Progressive Web Apps (PWA)

Mobil uygulama deneyimi sunan, hızlı ve çevrimdışı çalışabilen web uygulamaları giderek yaygınlaşmaktadır.

5.2. WebAssembly

Tarayıcıda çalışan uygulamalara daha fazla performans sağlayan düşük seviyeli kod biçimidir.

5.3. Yapay Zeka ve Otomasyon

Otomatik test araçları, kod öneri sistemleri ve kişiselleştirilmiş kullanıcı deneyimleri için AI destekli çözümler gelişmektedir.

5.4. Headless CMS ve API-First Yaklaşımlar

İçerik yönetimi sistemlerinin sadece API sağlayıcı olarak çalıştığı esnek sistemler (Strapi, Sanity, Contentful) öne çıkmaktadır.

6. Sonuç

Web yazılımı, dijital dünyadaki en temel yapı taşlarından biridir. İyi planlanmış ve doğru teknolojilerle geliştirilmiş bir web yazılımı, hem işletmelere rekabet avantajı sağlar hem de son kullanıcıya kaliteli bir deneyim sunar. Sürekli gelişen teknolojiler ve kullanıcı beklentileri doğrultusunda web yazılım alanındaki bilgi birikiminin güncel tutulması ve süreçlerin profesyonelce yönetilmesi gereklidir.

7. Kaynakça

* Freeman, E., & Robson, E. (2014). *Head First Web Development*. O'Reilly Media.

* Pilgrim, M. (2010). *HTML5: Up and Running*. O’Reilly Media.

* Flanagan, D. (2011). *JavaScript: The Definitive Guide*. O’Reilly Media.

* Rubilar, M., & Covarrubias, R. (2018). *Web Application Development Methodologies*.

* Holzschuher, F., & Peinl, R. (2016). *Multi-Platform Web Applications with HTML5, CSS3, and JavaScript*.